تبلیغات
Qaynaq - آذربایجان ادبیاتیندا ((طنز))
زبان و ادبیات توركی

آذربایجان ادبیاتیندا ((طنز))

نویسنده :Qaynaq
تاریخ:جمعه 18 آذر 1390-08:41 ب.ظ

آذربایجان ادبیاتیندا ((طنز))     

  

                 یازان: فریده سلیمانی

هر انسان آنادان اولاندا اؤز همنوعو ایله، طبیعت، اجتماع و حیاتینا باغلی عامللر ایله یاشاییر و یاشاییشینین دوامیندا بو عامللره گؤره اوندا حس و دویغولار یارانیر. آنجاق هر انسانین حسی، دویغوسو بونلارا گؤره مختلف اولا بیلر. ایندی بو حس و دویغولاری بیان ائتمگه بیر ابزار گرکدیر. اونون یاخشی ابزاری دیلی­دیر. دئمک اولار همان دیل اونون حسّینی شعر شکلینده تصویره چکیر. شعر انسانین سؤزلرینه موسیقی یارادیر، بو نغمه­لر اونو حیاتا باغلاییر. نغمه­نین شاد یا کدرلی اولماسی شاعرین دوشونجه­سینه باغلیدیر.


 

شاعرلریمیز تاریخ بویو ادبیاتیمیزدا مختلف شعرلر یارادیبلار. بو شعرلرین اساسی عرفان، قهرمانلیق یا حماسی، مرثیه، عشق، محبت و سایره اولوبلار. ایندی بونلار ایله یاناشی شاعرلر ده اولوب و واردیلار کی جامعه­ده یا طبیعتدن یارانان شن دویغو یا کدرلی حسلرین آیری بیر شکیلده نظمه چکیب و گولمه­لی حالتده سؤزلرینی دئییبلر و نهایتده طنز یا گولوش یارادیبلار. آذربایجان ادبیاتیندا طنز یا گولوشون چوخ گئنیش یئری وار. بیزیم ادبیاتیمیزدا ایکی نوع گولوش وار.

بیرینجی: جدی گولوش

جدی گولوش همان ظاهری گولوشدور کی ظاهرینه باخمایاراق آرخاسیندا بؤیوک بیر معنا دایانیر. جدی یا  ظاهری گولوش اجتماعی-تربیتی مضمونلارا مالکدیر.

ایکینجی:انتقادی گولوش

بو چئشیت اؤزو ایکی حصّه­یه بؤلونور: 1-یومور      2- ساتیرا

1-یومور: یومور بیر گولوشدور کی شاعر جامعه­نین و حیاتین وضعیندن اؤز دویغوسونو گولمه­لی شکیلده دئییر. یوموردا شاعر اؤز گیلئی-گوزارین یاشاییشیندان، جمعیتدن و اطرافیندا اولان نقصانلاردان انتقادی سؤز ایله بیان ائدیر. یومور هم نظم اولا بیلر هم نثر. یوموردا شاعرین قصدی باریشدیرماقدیر. او اؤز شعری ایله ایسته­ییر بیر نقصان و بیر عیبی دئمک­له بیر دوست کیمی اونو اصلاح ائتسین. نئجه کی مثلدیر دئیه­رلر: یاخشی دوست اودور کی عیبینیزی اوزونوزه دئیه، پس یومور بیزه دوست گولوشو ساییلیر. یومورون مختلف نوعلاری وار. واخت اولور بیر موضوع شاعرین اوره­گین حزن و کدرله دولدورور و شاعر کدرلی احساسینی شدت ایله یوموردا بیان ائدیر.

صیفیرلر یاخینلاشدی

صیفیرلر قوشالاشدی

لاپ جان بیر قلبده اولدو

عینی قلیبده اولدو

یولداش ایدیلار

قارداشدیلار

هئچ ایدیلر

هئچ اولدولار

عؤمور بویو اونلار یئنه:

آخی نه وئره بیلردی

ایچی بوشلار بیر-بیرینه؟

 

یا خود:

کیمسه­سیز پیشیک بالاسی

زاری­ییر داش سکیده

کیمسه­سیز پیشیک بالاسی

کیمسه­لی سیچاندان

یونگول گلیر چکیده

بالاسیندان قاچان حیوان

ائولادینی آتان انسان

عینی مخلوقدور بلکه ده.

 

گاهدان کسرلی کنایه یومورون آرخاسیندا دایانیر:

یئتمیش اوچونجو ایله

اوشاق ایلی دئدیلر

بعضاً بؤیوکلر

اوشاق عقلی ایله ایشله­دیلر.

یا خود:

خرچنگ اؤز موقعیندن حیاتا دقّت ائدیر:

-ایشه یاخ، مندن باشقا

هامی گئری­یه گئدیر!!!

شاعر یومورو یاراتماقدا اومودو وار کی دوستونو، جامعه­نین و اطرافیندا اولان نقصانلاری کی اونون حس و دویغوسونو محزون و کدرلی ائدیب و اوره­گین تیتره­دیب اونون شعر و نثرینین واسطه­سی ایله اصلاح ائله­سین و انتظاری وار اونون شعری ایستر خوش­بین، ایستر بدیبن اصلاح ائدیجی اولسون. بو انتظار اونون شعرلرینین اساسیدیر.

2-ساتیرا: ساتیرا تنقیدی گولوشدور کی بدیعی شکیلده جامعه­ده عیبلرینی نظمه چکیر. ساتیرا سرت، کسگین، گوجلو گولوشدور. ساتیرا گولوشونده شاعر ظلمدن، استبداددان و تبعیضدن دانیشیر و انتظاری یوخدور شعری اصلاح ائدیجی اولسون. یومورون عکسینه کی آرخاسیندا اومود دایانیر، ساتیرادا شاعرین قصدی نقصانین وارلیغینا اعتراض ائتمکدیر. همیشه ساتیرا یارادانلار جامعه­نین ان دوشونجه­لی و فیکیرلی انسانلاری اولوبلار. دئمک اولار بیر زامان کی چوخلو شاعرلر سلطانلارین، شاهلارین مدحینه مشغول ایمیشلر، اونلار جسورجاسینا حدّت ایله اؤز اعتراضلارینی جامعه­نین نقصانلارینا بیلدیریبلر.

آذربایجان ادبیاتیندا بؤیوک ساتیرا یازان میرزا علی اکبر صابردیر. او تکجه بیزیم ادبیاتیمیزدا یوخ جرأت ایله دئمک اولار شرق دونیاسیندا بیرینجی ساتیرا یاراداندیر. ایندی ایسه بهرام اسدینین بیر شعری ایله سؤزلریمه سون قویورام.

 

دلال بازاری

اورمونون بیر یئری واردیر اورادیر حال بازاری

آدی دلال بازاری سات بازاری آل بازاری

واردی آرشین مالیسی،تیرمه ایله شال بازاری

وار دوشاب ایله چایی، بارماغی وور، بال بازاری

بونو سن الده توتوب هر نه دئسن چال بازاری

بیر بؤیوک نعمت اولوب اورمویا دلال بازاری

********************

یئل آتی ایسته­سه کؤنلون اؤزونو وئر اورایا

ماشینین اولسا خراب وار یدکی اوردا تایا

تلویزور-رادیو ایچی گلمز او بازاردا سایا

واردی شیشلیک کبابی توستوسو قالخیر هاوایا

بئله ظنّ ائیله­مه بنزر بورا باققال بازاری

بیر بؤیوک نعمت اولوب اورمویا دلال بازاری

**********************

قیمتی باخما اوجوزدور اؤزو لایقدی شاها

گل اوجوز قیمته آل گئتمه گولوم آلما باها

آلماسان گئتدی الیندن دئییرم منه سنه ها

باخ بو بیر، باخ بو ایکی، ایسته­مه­سن گئتدی داها

واردی حالین بری گل حالدی دگیل قال بازاری

بیر بؤیوک نعمت اولوب اورمویا دلال بازاری

***************

ایسته­سن بختین آچیلسین اؤزونو وور اورا سن

ناخوش اولسان نه زامان هر داوا-درمان گزسن

توی اولان گونده گلین پالتاری دا ایسته­گیلن

آل اوشاق جیغ-جیغاسی وروره سورمک اؤیرن

هله واردیر اؤلویه بوردا دا بیر سال بازاری

بیر بؤیوک نعمت اولوب اورمویا دلال بازاری

************************

پایسیز اولماز بورادا دونیانین آیپاره­سی ده

وار بزک وئرمک ایچون سورمه­لرین قاره­سی ده

چاره­سیز دردین اولار بوردا آسان چاره­سی ده

ویدیو قالسین بورانین وار هله ماهواره­سی ده

صوفویا-درویشه آنجاق اولور ابدال بازاری

بیر بؤیوک نعمت اولوب اورمویا دلال بازاری

************

ایشسیز انسانلارا وار بوردا ایشین هر قلمی

ساتیلیر باغچالارین بوردا بیر ایللیک سلمی

خیاری، قارپیزی، خیرچا، اریگی، داش کلمی

فکریوه هر نه گله بوردا اونون وار علمی

بورادیر بختی یاتان بیر شهرین فال بازاری

بیر بؤیوک نعمت اولوب اورمویا دلال بازاری

************

بیر بؤیوک نعمت اولوب قدرینی بیلسین اورمو

بورا گلسین گؤزونون یاشینی سیلسین اورمو

بئله بازاره گرکدیر کی اگیلسین اورمو

ساخلاسین الده اونو رونقه گلسین اورمو

بوشلاسین تازه بوتیکلرله دولان کال بازاری

بیر بؤیوک نعمت اولوب اورمویا دلال بازاری




نوع مطلب : ادبیات